
Ibrahim Hassan Gagale
22/11/09
Shir jaraa`id oo uu madaxweynaha Somalia, Shiikh Shariif Shiikh Axmed, ku qabtay madaxtooyadiisa bishan Noofambar 20da, 2009, ayaa waxa uu ku sheegay in Taliskii Siyaad Barre aanu si gaar ah dhibaato ugu geysan ummadda Somaliland laakiinse uu Somalida oo dhan u wada gesytay dhibaato. Hadaalkaas Shariifku waxa uu muujinayaa inaanu wax aqoon ah u lahayn taariikhdii midnimada (1960-1990) iyo sababihii dhashay dagaalladii Sokeeye ee dhexmaray Somaliland iyo Somalia. Waxaa kale oo cad inaanu Shariifku aqoon dheer u lahayn siyaasadda oo uu si fudud u dhaho hadallo gef weyn ku ah ummad. Waxaa kale oo hadalka Shariifka ka muuqda inaanu kalaba garanayn waxa ay ku kala duwanyihiin Jamhuuriyadda Somaliland iyo Maamulka Puntland ee ka tirsan Somalia waayo waxa uu uga hadlaa si isku mid ah.
Shiikh Shariifow maalintii Moxamed Siyaad Barre ka huleelay Muqdisho oo ahayd January 26, 1991, Xamar dad iyo daaraba way dhisnayd oo way badqabeen marka laga reebo dhibaatadii koobnayd ee uu geystay dagaalkii Talsikaas lagu riday ee ka socday Muqdisho mudadii 26ka maalmood ahayd (January 1st ilaa January 26) halka Hargeysa iyo Burcaba dunsanaayeen, dadkooduna qaxooti ku ahaa Itoobiya waagaas, dhibaatadaas oo uu geystay Taliskii Siyaad Barrre ee aad difaacayso maanta. Haddaad indhaha ku kala qaaday Muqdisho oo dunsan iyo dadkeedii oo Kiiniya u qaxay, uma geysan Siyaad Barre ee waxaa dhibaatadaas isu geystay dadka Somalia (Koonfurta) kadib markii uu dhacay Taliskii Siyaad Barre. Xamar laba jeer ayay burburtay kuwaas oo kala ahaa: Dagaalkii ka dhex-qarxay Abgaal iyo Habargidir ee bilowday Noofambar 11dii, 1991 iyo dagaalkii Itoobiya lagu soo hoggaamiyay Somalia ee socday sannadihii 2007 iyo 2008, kuwaasna Taliskii Siyaad Barre sabab uma ahayn ee waxaa sabab u ahaa oo isku dilay Muqdisho, Itoobiyana isku soo hoggaamiyay dadka Somalia (Koonfurta). Sidaas ayaa Taliskii Siyaad Barre uga mas`uul ahaa dhibaatada ka dhacday Somaliland ee aanu uga mas`uul ahayn dhibaatada ka dhacday welina ka dhacaysa Somalia taas oo ay ka mas`uulyihiin dadka Somaliyana (Koonfurta) laftoodu.
Shiikh Shariifow, adiga oo lagugu tuhmayo inaad Diinta Islaamka wax ka taqaan, ayaa waxaad muujisay inaad la caqli iyo garaadba tahay madaxdii Somalia (Koonfurta) oo intay dembiyo culus ka galeen ummadda Somaliland dafirijiray waayo waxaad ka xishoonweyday in aad dafirto dulmigii weynaa iyo dembiyadii cuslaa ee laga galay ummadda Somaliland. Waxaa la yidhi, “Mulaca carruurtu ciyaar-ciyaar bay ku dishaa isna waa u qudh-gooyo.” Dafiraadda aad inkirtay xasuuqii, burburkii, qaxintii, kufsigii, dhacii iwm ee Somalia kula kacday ummadda Somaliland intii u dhaxay 1982-1990 waxay sii xoojinaysaa go`aankii ummadda Somaliland ku gaadhay inay xornimadeedii ay kala soo noqotay Somalia sannadkii 1991. Shariifow ummadda Somaliland kaama rabto inaad ka raalligeliso hadalladaas gefka iyo inkiraadda ah sababta oo ah waxaad u muujisay cadaawad aad ku dheel-dheelayso dhibaatooyinkii loo gesytay arrintaas oo kalena lagama aqbalo raalligelin. Waxaad ogaataa inaadan joogin maalin aad ka hadashid Somaliland adiga oo gurigaagu gubanayo, madaxtooyadana ku eg.
Waxaad kale oo Shariifow aad hadalkaaga ku xustay in aanay Somalidu kala maarmikarin adiga oo u cuskanaya in Somalidu tahay dad isku diin, af, dhaqan, iyo midab ah. Haddii arrintanu run ahaan lahayd, waxaa midoobilahaa ama fadaraal samaysan lahaa dalalka carabta asalka ah oo ka kooban 17 dal oo xor ah kalana madaxbanaan kuwaas oo kala ah: Algeria , Bahrain , Egypt , Iraq Jordan, Kuwait , Lebanon , Libya , Morocco , Oman , Qatar , Saudi Arabia , Syria , Tunisia , United Arab Emirates , Yemen iyo Sudan. Wadaagga diinta, afka, dhaqanka, iyo midabka maaha wax lagu qancikaro oo lagu wadaagikaro midow ama fadaraal ama sabab u noqonkara inuu sii jiro haddii lagu heshiinwaayo. Cadaaladda iyo xukun-qaybsi loo simanyahay (Justice and fair power-sharing) ayaa ah shuruudaha ugu muhiimsan ee midow ama fadaraal ku jirikaro, waana arrinta ay Somalia ku guuldarraysatay inay fahamto xilligii midowga (1960-1990). Maantana kuwii ka mas`uulka ahaa ama taageersanaa burburkii midowga ee sacabka u tumayay xasuuqii iyo burburkii ku dhacay ummadda Somaliland ayaa u qaylinaya midnimo aan uurka jirin.
Diinta Islaamku way ammaantaa waanay taageertaa midowga laakiin way ka soo horjeedaa midow u keena dhinac ka mid ah dhinacyada uu ka dhaxeeyo dulmi, burbur iyo halaag sida tacadiyadii ay Somalia kula kacday dadka iyo dalka Somaliland siiba sannadihii 1988, 1989, 1990. Figradda “Somaliweyn” waxay la mid tahay maanta figradaha “Carabweyn” oo aan la garanayn waqtiga ay hirgelidoonaan. Somalida qaar ayaa waxaa ka dhaadhacsan in Somaliland iyo Somalia oo qudha ay yihiin “Somaliweyn” iyaga oo meesha ka saaraya Jabuuti iyo dhulalka Somaliyeed ee la gumaysto taas oo ay uga jeedaan dano gaar ah. Figradda “Somaliweyn” waxay aad u soo shaac-baxday Dagaalkii Labaad ee dunida (1939-1945) ujeedaduna waxay ahayd in la xorreeyo 5ta Somaliyeed lana wada hooskeeno hal dawlad iyo calan oo ka dhalata Geeska Afrika ee ma ahayn in laba qudhi is-raacdo loona arko “Somaliweyn”. Somaliland mardambe ma noqonayso raq fudud oo 5ta Somaliyeed u soo wada hilib-doontaan sidii ay ahayd xilligii midowga.
Go`aanka madaxbanaanida Jamhuuriyadda Somaliland waxaa leh oo qudha ummadda Somaliland mana aha waxay ka noqonkaraan madax iyo xisbitoona. Ummadda Somaliland waxaan leeyahay waa kaas caqliga ka Somalia (Koonfurta) ugu sarreeya maanta ee muujinaya in caqligii Somalia (Koonfurta) ku boobtay dawladdii midnimada ee 1960 aanu wax isbedel ah samayn maanta oo la joogo 2009, caqliga sidaas ahna ma istaahilo midnimo dambe. Ummadda Jamhuuriyadda Somaliland ma sugayso Somalia, xoog laguma muquuninkaro, dib dambana looma dagikaro.
Ibrahim Hassan Gagale
Ibrahim_hg@yahoo.com
November 21, 2009.
http://oodweynenews.com/display_page.ph ... leid=12408






